5 Minutes Good Time

คำพูดประมาณว่า “ฉันนึกไว้แล้วเชียว” พร้อมกับคำอธิบายต่างๆ เท่าที่ใครคนหนึ่งจะให้กับตนเองได้ มักถูกเอ่ยขึ้นหลังจากรู้ผลของเหตุการณ์นั้นแล้ว ซึ่งเป็นเหตุให้เราไม่ค่อยเปิดใจรับฟังมุมมองอื่นๆ ดังนั้นก่อนจะเอ่ยคำที่เหมือนจะคาดการณ์สถานการณ์ต่างๆได้ ลองถามตัวเองว่า “ฉันรู้เรื่องนี้จริงหรอ” หรือ “ฉันคาดการณ์ผลลัพธ์ได้จริงหรอ”

เป็นความจริงที่ว่า “ความเชื่อ” กับ “ความคาดหวัง” เปลี่ยนพฤติกรรมของเรา และพฤติกรรมนั้นไปเปลี่ยนพฤติกรรมของคนอื่นอีกที ซึ่งบ่อยครั้งเราเองก็ไม่รู้ตัว ฉะนั้นจึงต้องตระหนักรู้ถึงอคติของตนให้มาก เพื่อที่จะระมัดระวังไม่ให้กระทบไปถึงคนรอบข้าง
 

แท้จริงแล้ว “ความสุขเป็นของขวัญส่วนบุคคล ที่สามารถส่งไปยังกลุ่มคนรอบตัวได้” ฉะนั้นหากเราตั้งกรอบความคิดอิงสถานการณ์ที่มีอิทธิพลต่อความสุขของคนเหล่านี้ ก็จะมีมุมมองชีวิตที่เปลี่ยนไป โดยอิงต่อความสุขของกันและกันมากขึ้น

เรามักได้ยินว่า “คำพูดหนึ่งคำของคุณเป็นพลังชีวิตให้ฉัน” แต่ไม่ค่อยได้ยินว่า “คำพูดของฉันหนึ่งคำเป็นพลังชีวิตให้คุณ” ไม่ใช่เพราะเราถ่อมตัว แต่เพราะไม่รู้จริงๆ ว่า อิทธิพลของตนส่งผลต่อคนอื่นได้มากแค่ไหน

เมื่อต้องตกอยู่ท่ามกลาง "ฝูงชน" สภาวะทางจิตของเราจะคล้ายกับมนุษย์ล่องหน ที่คิดว่าไม่มีใครมองเห็น จึงแสดงพฤติกรรมที่ไม่กล้าในเวลาปกติ หรืออาจเป็นพฤติกรรมวู่วามและไร้ศีลธรรมในบางครั้ง ฉะนั้นเราจึงต้องระมัดระวัง และเรียกสติตัวเองกลับมาให้ได้

การบอกว่าสถานการณ์คือตัวการของพฤติกรรมนั้น ไม่ได้หมายความว่าในสถานการณ์หนึ่ง จะได้เห็นทุกคนมีพฤติกรรมเดียวกันโดยไม่มีข้อยกเว้น ฉะนั้นเราจึงต้องมีกรอบความคิดที่มองโลกแบบค่าเฉลี่ยให้มากขึ้น เพื่อยอมรับ "ความบังเอิญ" และ "ข้อยกเว้น" ที่มีอยู่ เหมือนคำกล่าวที่ว่า แม้มีต้นทุนติดลบ หากขยันและอดทน ก็สามารถสร้างตัวเป็นมหาเศรษฐีหมื่นล้านได้ แต่เมื่อมองด้วยกรอบความคิดแบบค่าเฉลี่ย ก็ไม่ใช่ทุกคนที่มีสิ่งเหล่านี้จะเป็นมหาเศรษฐี

สปอตไลท์เอฟเฟค เป็นปรากฏการณ์ที่เราคิดไปเองว่า คนรอบตัวจะต้องสนใจไม่เรื่องใดก็เรื่องหนึ่งของเรา เหมือนกับนักแสดงนำบนเวทีที่มีสปอตไลท์ส่องอยู่ตลอดเวลา ซึ่งนั่นอาจเป็นการใส่ใจที่เกินความเป็นจริงไปมาก เราจึงต้องรู้จักปล่อยวางบ้าง

หากพูดถึงพฤติกรรมชั่วร้าย เรามักใช้กรอบความคิดที่มองว่า ไม่ใช่สิ่งที่คนทั่วไปจะกระทำได้ แต่ความจริงสิ่งนี้สามารถเกิดขึ้นได้ทั้งจากตัวตนภายใน และจากสถานการณ์ที่คนคนนั้นกำลังเผชิญอยู่ ฉะนั้นจะตัดสินการกระทำของใคร ต้องดูด้วยว่าเขาอยู่ในบริบทไหน

เวลาที่เราเชื่อว่าสิ่งที่ตนเลือกไม่ต่างจากสิ่งที่คนส่วนใหญ่เลือก และมองเป็น Norm หรือ standard ของสังคม ทำให้บ่อยครั้งก็นำไปสู่ปัญหาอื่นๆ ตามมา โดยเฉพาะในเรื่องของความขัดแย้ง ฉะนั้นจึงควรเข้าใจความแตกต่าง เพื่อให้เราจัดรูปแบบการใช้ชีวิตได้ดียิ่งขึ้น

บ่อยครั้งที่เรายึดตัวเองเป็นศูนย์กลาง เช่น พ่อแม่มักสอนเรื่องยากๆ เกินกว่าลูกจะเข้าใจ และตำหนิเขาทำนองว่า “เรื่องง่ายๆ แค่นี้ทำไมถึงไม่เข้าใจ” โดยหลงลืมไปว่า เรื่องเหล่านั้นอาจจะง่ายสำหรับผู้ใหญ่ แต่ยากสำหรับเด็กก็ได้ หรือลืมมองในมุมกรอบความคิดของเด็ก ว่าการสื่อสารนั้นอาจยังไม่ให้คำตอบที่ชัดเจนมากพอ